ದೇವನೂರು ಮಹಾದೇವ : ಮಣ್ಣಿನ ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯತ್ವದ ಉಸಿರು

ದೇವನೂರು ಮಹಾದೇವ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲಿನ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಕಾಲದ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂಡಿದ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಗುರುತುಗಳು. ಅವರಿಗೆ ಸಂದಿರುವ ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಕೇವಲ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಪುರಸ್ಕಾರವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವು ತನ್ನ ‘ನೈತಿಕ ಬೇರುಗಳನ್ನು’ ಮತ್ತು ‘ಮಣ್ಣಿನ ಸಂವೇದನೆ’ಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭವಿದು – ಡಾ. ರವಿ ಶೇಷಗಿರಿ, ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಧ್ಯಾಪಕರು.

​ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಬರಹಗಾರರು ಬರವಣಿಗೆಯ ಗಾತ್ರಕ್ಕಿಂತ ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಮತ್ತು ಬರಹದ ‘ಸತ್ವ’ದಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತಹವರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರು ದೇವನೂರು ಮಹಾದೇವ. ಕಡಿಮೆ ಬರೆದರೂ, ಬರೆದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಲನ್ನೂ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚಹಸಿರಾಗಿ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಈ ‘ಅಕ್ಷರ ಯೋಗಿ’ಗೆ ಇಂದು ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ‘ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ ಸಂದಿರುವುದು ಇಡೀ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸಂದ ಗೌರವವಾಗಿದೆ.

​ದೇವನೂರು ಅವರು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕರಲ್ಲ, ಅವರು ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದ ನೈತಿಕ ದನಿ. ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯವು ತಳಸಮುದಾಯದ ನೋವುಗಳನ್ನು ಘೋಷಣೆಗಳ ಅಬ್ಬರವಿಲ್ಲದೆ, ಅತ್ಯಂತ ಘನತೆಯಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಮುಂದೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದೆ. ಕುವೆಂಪು ಅವರ ವಿಶ್ವಮಾನವ ತತ್ವವನ್ನು ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದ, ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ನಾದಲೀಲೆಯನ್ನು ಮೌನದ ಲಯಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಸಿದ ಮತ್ತು ಕಾರಂತರ ವೈಚಾರಿಕತೆಯನ್ನು ಮಾನವೀಯ ಸಂವೇದನೆಯಲ್ಲಿ ಮರುರೂಪಿಸಿದ ಅನನ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆ ಅವರದ್ದು.

​ಈ ಲೇಖನವು ದೇವನೂರು ಮಹದೇವ ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂವೇದನೆ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತರ ದಿಗ್ಗಜರೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗಿರುವ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಕುವೆಂಪು, ಕಾರಂತ, ಬೇಂದ್ರೆ ಮತ್ತು ದೇವನೂರು ಮಹದೇವ ಅವರನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ನೋಡುವುದು ಅಕ್ಷರ ಲೋಕದ ‘ಪೈಪೋಟಿ’ಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಕನ್ನಡದ ಚೇತನವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಅರಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ.

​ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಶೈಲಿ ‘ಮಹಾಕಾವ್ಯ'(ಭವ್ಯತೆಯ ದರ್ಶನ) ದ ಮಾದರಿಯದ್ದು. ಅವರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದಂಥ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ಸೊಗಡನ್ನು ಬೆಸೆದು ಅವರು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಓದುಗನನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರ ಪ್ರಕೃತಿ ಕೇವಲ ಮರ-ಗಿಡಗಳಲ್ಲ, ಅದು ದೈವತ್ವದ ಪ್ರತಿರೂಪ.

‘ಮಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮದುಮಗಳು’ ‘ಕಾನೂರು ಹೆಗ್ಗಡತಿ’ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಪಾತ್ರಗಳು, ಹತ್ತಾರು ಮಜಲುಗಳು ಮತ್ತು ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮಹಾನ್ ಕಾದಂಬರಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಒಂದು ಇಡೀ ಮಲೆನಾಡಿನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಬೃಹತ್ ‘ಎಪಿಕ್’ ಆಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ದೇವನೂರರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭೂಯಿಷ್ಠ ಪದಗಳಿಗಿಂತ ಮಣ್ಣಿನ ಮಕ್ಕಳ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೃದುತ್ವ ಮತ್ತು ಮೊನಚು ಅವರಿಗೆ ಇಷ್ಟ. ಕುವೆಂಪು ಅವರದ್ದು ‘ದರ್ಶನ’ವಾದರೆ, ದೇವನೂರು ಅವರದ್ದು ‘ಅನುಭವ’. ಒಬ್ಬರು ಆಕಾಶದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಭೂಮಿಯ ಆಳದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣುಗಳ ಒಳಗೆ ಲೋಕವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ.

‘ಕುಸುಮಬಾಲೆ’ ಯಲ್ಲಿ ಪುಟಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದರ ತೀವ್ರತೆ ಸಮುದ್ರದಷ್ಟಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ಹಳ್ಳಿಯ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಥೆಯ ಮೂಲಕವೇ ದೇವನೂರು ಅವರು ಇಡೀ ಮಾನವ ಕುಲದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೊಡ್ಡದನ್ನು ಸಣ್ಣದರೊಳಗೆ ಹಿಡಿದಿಡುವ ಕಲೆ ಇವರದ್ದು.

ಕುವೆಂಪು ಅವರು ‘ವಿಶ್ವಮಾನವ’ ತತ್ವವನ್ನು ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿ, ಮಂತ್ರದಂತೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಜಾತಿ, ಮತ, ಕುಲಗಳ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಮನುಷ್ಯ ಬೆಳೆಯಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಬೋಧಿಸಿದರು.

​ದೇವನೂರು ಅವರು ಈ ವಿಶ್ವಮಾನವ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಒಂದು ‘ಜೈವಿಕ ರೂಪ’ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಯಾವ ಪಾತ್ರಗಳೂ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ವಿಶ್ವಮಾನವ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಅವರ ಬದುಕು, ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಅವರು ಅನುಭವಿಸುವ ನೋವು-ನಲಿವುಗಳೇ ಸಹಜವಾಗಿ ಆ ವಿಶ್ವಮಾನವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ದೇವನೂರು ಅವರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಮಾನವತ್ವವು ಹಳ್ಳಿಯ ಹಟ್ಟಿಯೊಳಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಹಜವಾಗಿ ಅರಳಿರುತ್ತದೆ.

ಕುವೆಂಪು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದರೆ ‘ಚೇತನ’. ಮಲೆನಾಡಿನ ಮಳೆ, ಕಾಡು, ಮಂಜು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವರ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭೂತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅವರ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಪವಿತ್ರತೆ ಇದೆ.

ದೇವನೂರು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದರೆ ಬದುಕಿನ ‘ಲಯ’. ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಹಸಿವು, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಂಕಟಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಮನುಷ್ಯನಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿಲ್ಲ, ಮನುಷ್ಯನೇ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ, ಒಂದು ಗಿಡ ಅಥವಾ ಹಕ್ಕಿಯಂತೆಯೇ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ‘ಪ್ರಕೃತಿ ಸಹಜ ಮನುಷ್ಯ’ನ ದರ್ಶನ ಎನ್ನಬಹುದು.

ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಕನ್ನಡದ ‘ದೃಶ್ಯ’ವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರೆ, ದೇವನೂರು ಮಹಾದೇವ ಅವರು ಆ ದೃಶ್ಯದ ‘ಒಳನೋಟ’ವನ್ನು ಆಳವಾಗಿಸಿದರು. ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ವಿಶ್ವಮಾನವನ ಕನಸಿಗೆ ದೇವನೂರು ಅವರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ತುಂಬಿ, ಅದನ್ನು ಮಣ್ಣಿನ ಸತ್ಯವನ್ನಾಗಿಸಿದರು. ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಲೇಖಕರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಾರಿಯ ಮೂಲಕ ತಲುಪುವುದು ಮಾತ್ರ ಒಂದೇ ಗುರಿಯನ್ನು ಅದೇ ‘ಮನುಷ್ಯತ್ವದ ಘನತೆ’.

ಶಬ್ದ ಗಾರುಡಿಗ ದ.ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆ ಮತ್ತು ದೇವನೂರು ಮಹಾದೇವ ಅವರು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ರೀತಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಬ್ಬರೂ ತಲುಪುವ ಸತ್ಯ ಮಾತ್ರ ಒಂದೇ.

​ಬೇಂದ್ರೆ (ನಾದಲೀಲೆ): ಬೇಂದ್ರೆಯವರಿಗೆ ಭಾಷೆ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ‘ನಾದದ ಹಬ್ಬ’. ಶಬ್ದಗಳ ಲಯ ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅದ್ಭುತಗಳನ್ನು ಲೌಕಿಕಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದಗಳು ನರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಶಬ್ದವೇ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಆ ಶಬ್ದದ ಅಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಹರಿವಿನಲ್ಲೇ ಸತ್ಯದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇವನೂರು (ಮೌನಲೀಲೆ): ದೇವನೂರು ಅವರು ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮಿತವಾಗಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಬರವಣಿಗೆಯ ನಡುವೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವ ಮೌನವು ಸಾವಿರ ಪದಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವರು ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮೌನದ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟ ಮಂಜಿನ ಹನಿಗಳಂತೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಓದುಗನು ಆ ಮೌನದ ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕೃತಿಯ ನಿಜವಾದ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮವನ್ನು ನಾದದ ಮೂಲಕ ಶೋಧಿಸಿದರು. ಅವರದ್ದು ಒಳಗಿನಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ತೀವ್ರವಾದ ‘ಧ್ವನಿ’. ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ಶಬ್ದಗಳನ್ನೇ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿದರು. “ನಾಕುತಂತಿ”ಯಂತಹ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆ ನಾದದ ಮೂಲಕ ಅಗೋಚರ ಲೋಕಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ಉಣಬಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶಬ್ದದ ಅಬ್ಬರವಿದೆ, ತೀವ್ರತೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಓದುಗನ ಮೇಲೆ ನೇರವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ದೇವನೂರು ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ರಹಸ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಳಸಮುದಾಯದ ಮೌನ ಸಂಕಟಗಳಿಗೆ ಮಾತು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಬೇಂದ್ರೆಯವರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವಿಶಾಲತೆಯಿದ್ದರೆ, ದೇವನೂರು ಅವರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮದ ನಿಗೂಢತೆಯಿದೆ. ದೇವನೂರು ಸಾಲುಗಳ ನಡುವೆ ಬಿಡುವ ಜಾಗವು ಶೋಷಿತರ ಅಸಹಾಯಕತೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಅಂತರ್ಗತ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು.

ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಜಾನಪದದ ಲಯ, ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ನಾಲಿಗೆಯ ನಾದವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕವಿತೆ ಕಟ್ಟಿದರು. ಅವರ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಹಳ್ಳಿಯ ಪದಗಳ ಝೇಂಕಾರ ಕಿವಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತದೆ.

​ದೇವನೂರು ಅವರು ಕಥೆ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಾನಪದದ ‘ಸಂವೇದನೆ’ಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಜಾನಪದರು ಬದುಕನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ರೀತಿ, ಅವರ ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಮತ್ತು ಅವರ ಕಥನ ಕ್ರಮವನ್ನು ಇವರು ತಮ್ಮ ‘ಕುಸುಮಬಾಲೆ’ಯಂತಹ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಜಾನಪದವು ಕೇವಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಒಂದು ಜೀವನ ದರ್ಶನವಾಗಿ ಮರುಹುಟ್ಟು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಬೇಂದ್ರೆಯವರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾವಾವೇಶವಿದೆ, ಶಬ್ದಗಳ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಸೆಲೆ ಇದೆ. ಅದು ಓದುಗನನ್ನು ತನ್ನ ಲಯದ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿ ಸುಳಿಯೊಳಗೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ದೇವನೂರು ಅವರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ಸಂಯಮವಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಘೋರವಾದ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವಾಗಲೂ ಅವರು ಶಬ್ದಗಳ ಅಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಯಮವೇ ಅವರ ಬರಹಕ್ಕೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ‘ಘನತೆ’ಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಅವರು ಕೂಗಿನ ಮೂಲಕ ಮಾಡದೆ, ಮೌನದ ಮೂಲಕವೇ ಅಕ್ಷರ ರೂಪಕ್ಕಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಶಬ್ದಗಳ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯನನ್ನ ದೈವತ್ವಕ್ಕೆ ಏರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ, ದೇವನೂರು ಮಹಾದೇವ ಅವರು ಮೌನದ ಮೂಲಕ ದೈವತ್ವವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನ ಪಾದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ. ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ‘ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ’ ಕವಿಯಾದರೆ, ದೇವನೂರು ‘ಭಾವಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ’ ಲೇಖಕ. ದೇವನೂರು ಅವರ ಈ ಮೌನಲೀಲೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸದಾ ಕಾಲ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವಂಥದ್ದು.

ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ  (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿ) ಮತ್ತು ದೇವನೂರು ಮಹಾದೇವ  (ಜೈವಿಕ ದೃಷ್ಟಿ) ಅವರು ಬದುಕನ್ನು ಕಾಣುವ ರೀತಿ ತೀರಾ ಭಿನ್ನವಾದುದು. ಒಬ್ಬರದ್ದು ವಿಚಾರವಾದದ ಹಾದಿಯಾದರೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರದ್ದು ಮಾನವತಾವಾದ ಹಾದಿ.

​ಕಾರಂತರಿಗೆ ಸಮಾಜ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಶಿಸ್ತು. ತಾರ್ಕಿಕತೆ, ಕಾರಣ-ಪರಿಣಾಮಗಳ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕತೆ ಇವರ ಬರಹದ ಬೆನ್ನೆಲುಬು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನಿಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ರೀತಿ ನೇರ ಮತ್ತು ಸತ್ಯನಿಷ್ಠ.

ದೇವನೂರು ಅವರಿಗೆ ಸಮಾಜ ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಲ್ಲ, ಅದು ಒಂದು ಜೀವಂತ ದೇಹದಂತೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನೋವು ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮವೂ ಜೈವಿಕವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇವರು ಸಮಾಜವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಪಾತ್ರಗಳು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಕ್ತ-ಮಾಂಸದ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಮಿಡಿಯುತ್ತವೆ.

ಕಾರಂತರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಗಳಿಗಿಂತ ‘ವಾಸ್ತವ’ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ತೂಕ. ಬದುಕು ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಚಿತ್ರಿಸುವುದು ಇವರ ಶೈಲಿ. ಅದು ಕಹಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುವ ‘ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ’ ನಡೆ ಇವರದ್ದು.

ದೇವನೂರು ಅವರಲ್ಲಿ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಅಂತರವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಪಾತ್ರಗಳ ನೋವನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಭಾವನಿಷ್ಠ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ‘ಸತ್ಯ’ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಅಂಕಿ-ಅಂಶ ಅಥವಾ ಘಟನೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗದ ಮಿಡಿತ. ಕಾರಂತರಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಸತ್ಯವಿದ್ದರೆ, ದೇವನೂರು ಅವರಲ್ಲಿ ಎದೆಗೆ ನಾಟುವ ಸತ್ಯವಿದೆ.

​ಕಾರಂತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಡುವ ಬೌದ್ಧಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಮೌಢ್ಯ, ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಅವರು ಬುದ್ಧಿಯ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಸೀಳುತ್ತಾರೆ. ಓದುಗನಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇವನೂರು ಅವರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಿಂತಲೂ ‘ಅನುಭವ’ದ ದ್ರವ್ಯ ದಟ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವರು ಪದಗಳ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಬದಲು, ಆ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಒಳಗೆ ಓದುಗನನ್ನು ಕೂರಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಕುಸುಮಬಾಲೆ’ಯ ಓದು ಒಂದು ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಸರತ್ತಲ್ಲ, ಅದು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ಲೋಕ. ಇಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂವೇದನೆಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

​ಕಾರಂತ (ಬದುಕೇ ಸಾಹಿತ್ಯ): ಬಾಳು ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕೆ ಇದೆ, ನಿರಾಕರಣೆಗಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ತತ್ವ ಅವರದು. ಕಾರಂತರಿಗೆ ಬದುಕು ವಿಶಾಲವಾದದ್ದು. ಅವರು ಕಲೆ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಪರಿಸರ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಹಿತ್ಯದೊಳಗೆ ತಂದರು. ಬದುಕಿನ ಎಲ್ಲಾ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದೇ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಗುರಿ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವು.

​ದೇವನೂರು (ಮನುಷ್ಯತ್ವವೇ ಸಾಹಿತ್ಯ): ದೇವನೂರು ಅವರಿಗೆ ಬದುಕಿನ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕಿಂತ ಅದರ ಆಳ ಮುಖ್ಯ. ಬದುಕಿನ ಒಳಗೆ ಅಡಗಿರುವ ‘ಮನುಷ್ಯತ್ವ’ ಅಥವಾ ‘ಜೀವಪರತೆ’ಯನ್ನು ಹುಡುಕುವುದೇ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಂತಿಮ ಉದ್ದೇಶ. ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮನುಷ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಅಂಶಗಳು ಯಾವುವು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಸದಾ ಶೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ‘ಕಣ್ಣು’ ನೀಡಿದರೆ (ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ), ದೇವನೂರು ಮಹಾದೇವ ಅವರು ಆ ನೋಟಕ್ಕೆ ‘ದೃಷ್ಠಿ’ ಮತ್ತು ‘ಹೃದಯ’ ನೀಡಿದರು. ಕಾರಂತರು ಸಮಾಜದ ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ಗುಡಿಸಲು ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಪೊರಕೆ ಹಿಡಿದರೆ, ದೇವನೂರು ಅವರು ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರೀತಿಯ ಜಿನುಗುವ ಹನಿಯಿಂದ ಆ ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಘನತೆಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ದಲಿತ ​ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆರಂಭದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶೋಷಣೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಸಿಟ್ಟು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ‘ಆಕ್ರೋಶ’ದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂತು. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನೇರವಾದ ವಾಗ್ದಾಳಿ ನಡೆಸುವ ಆಯುಧಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳ ಅಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ತೀವ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತಿತ್ತು.

ಆದರೆ ದೇವನೂರು ಅವರಲ್ಲಿ ಆಕ್ರೋಶವು ‘ಅರಿವು’ ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ. ಇವರು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೈಯುವ ಬದಲು, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕ್ರೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದವರ ಒಳಗಿನ ಆಂತರಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಬಂಡಾಯವು ಮೌನವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕಿಚ್ಚಿನಂತೆ, ಅದು ಕಿರುಚುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸುಡಬೇಕಾದ್ದನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕುತ್ತದೆ.

​ದೇವನೂರು ಅವರು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಬದುಕಿನ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಅಕ್ಷರಗಳ ಒಳಗೆ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಜೇನು ಸೇರಿದಂತೆ ಬೆರೆತುಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವರು ಕೊಡುವ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಓದುಗನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ‘ಘೋಷಣೆ’ಗಳಿಗಿಂತ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.

​ಹಿಂದಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ದಲಿತರನ್ನು ಅಥವಾ ಶೋಷಿತರನ್ನು ಕೇವಲ ಅಸಹಾಯಕರು, ದೀನರು ಮತ್ತು ಅನುಕಂಪಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರು ಎಂಬಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಶೋಷಿತ ವರ್ಗದ ಮೇಲೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಕೀಳರಿಮೆಯನ್ನು ಹೇರುತ್ತಿತ್ತು.

​ದೇವನೂರು ಅವರು ಶೋಷಿತರನ್ನು ‘ಘನತೆ’ಯ ಸಾಕಾರ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಒಡಲಾಳ’ದ ಸಾಕವ್ವ ಅಥವಾ ‘ಕುಸುಮಬಾಲೆ’ಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಬಡತನದಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಗೌರವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಶೋಷಣೆ ಮಾಡುವವನಿಗಿಂತ ಶೋಷಿತನೇ ಹೆಚ್ಚು ಮಾನವೀಯ ಗುಣವುಳ್ಳವನಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ದೇವನೂರು ಸಾಹಿತ್ಯ ನೀಡುವ ದೊಡ್ಡ ಭರವಸೆ.

​ದೇವನೂರು ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಗುಣವೆಂದರೆ ಸಂಕಟದ ನಡುವೆಯೂ ‘ನಗುವನ್ನು’ ಮತ್ತು ‘ಜೀವನೋತ್ಸಾಹ’ವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು.

​ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೋವು, ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಣ್ಣೀರು ಮತ್ತು ಹತಾಶೆಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿತ್ತು. ದೇವನೂರು ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳು ಎಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಬದುಕನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರ ಲೇವಡಿ, ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರೀತಿ ಇಂದಿನ ಜಾಗತಿಕ ಬದುಕಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ. ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕೇವಲ ಅವನ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಅಳೆಯಬಾರದು, ಅವನೊಳಗಿನ ಅದಮ್ಯ ಬದುಕುವ ಹಂಬಲದಿಂದ ನೋಡಬೇಕು ಎಂದು ದೇವನೂರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

​ದೇವನೂರು ಮಹಾದೇವ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲಿನ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಕಾಲದ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂಡಿದ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಗುರುತುಗಳು. ಅವರಿಗೆ ಸಂದಿರುವ ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಕೇವಲ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಧನೆಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಪುರಸ್ಕಾರವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವು ತನ್ನ ‘ನೈತಿಕ ಬೇರುಗಳನ್ನು’ ಮತ್ತು ‘ಮಣ್ಣಿನ ಸಂವೇದನೆ’ಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭವಿದು.

​ದೇವನೂರು ಅವರು ನಮಗೆ ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠವೆಂದರೆ ‘ಘನತೆ’. ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವಾಗಲೂ, ಸಂಕಟವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಾಗಲೂ ಮನುಷ್ಯತ್ವದ ಘನತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಿತ ಬರಹದ ಮೂಲಕವೇ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶಬ್ದಗಳ ಅಬ್ಬರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವರ ಮೌನವು ಸಮಾಜದ ಜಡತೆಯನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಕುವೆಂಪು, ಬೇಂದ್ರೆ, ಕಾರಂತರಂತಹ ದಿಗ್ಗಜರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ದೇವನೂರು ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ‘ಅನನ್ಯ ಹಾದಿ’ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡವರು.

​ದೇವನೂರು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ‘ಜೈವಿಕ ದೃಷ್ಟಿ’ ಮತ್ತು ‘ಸರಳ ಬದುಕು’ ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಮಾನವಕುಲದ ಉಳಿವಿನ ದಾರಿಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ. “ಎದೆಗೆ ಬಿದ್ದ ಅಕ್ಷರ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಬೀಜ ಇಂದಲ್ಲ ನಾಳೆ ಫಲ ನೀಡುತ್ತವೆ ” ಎಂಬ ಅವರ ಮಾತು, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯ ಆಶಯವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಈ ಕಂಪು ಭವಿಷ್ಯದ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೂ ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರೀತಿಯ ಪಾಠವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಂಬಲ ಮಾನವೀಯ ಗುಣಗಳು ನಮಗೆ ಬೇಕು ಅಷ್ಟೇ.

ಡಾ. ರವಿ ಶೇಷಗಿರಿ

ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗ

ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಕೇಂದ್ರ

ಯಲ್ಲಾಪುರ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ- http://ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿ – ʼಕರಾವಳಿಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹೈದರ್‌ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್‌ʼ https://kannadaplanet.com/hyder-ali-and-tipu-sultan-in-the-history-of-the-coast/