ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಶಾಸನಗಳಂತೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಒಂದು ಯುಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಶಾಲವಾದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಮಕಾಲೀನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ, ಅವು ಅಗಾಧವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುವಂತೆ ಆತ ಮಾಡಿದನು – ಡಾ. ನಾಗೇಶ್ ಮೌರ್ಯ, ಬೌದ್ಧ ಚಿಂತಕರು,
ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಚಿಂತಕ ರೋಮೇಶ್ ಚುಂದರ್ ದತ್ ಅವರು 1890 ರಲ್ಲಿ, ಅಶೋಕನ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ “ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಇತಿಹಾಸ”, ಸಂಪುಟ Ill ರಲ್ಲಿ; ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ “ಆರ್ಯರು ಈ ದೇಶವನ್ನು ಮೊದಲು ವಸಾಹತುವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅವರ ಬಳಿಕ ಬಂದ ಯಾವುದೇ ರಾಜನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನಂತೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿಲ್ಲ. 6 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಮತ್ತು 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಹಾನ್ ಅಕ್ಬರ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅಶೋಕನ ವೈಭವವನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟುವ ಯಾವುದೇ ರಾಜ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಶೋಕನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳು ಅವನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಅವನ ಪರಾಕ್ರಮದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅವನ ಆಂತರಿಕ ಆಡಳಿತ, ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ, ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಉತ್ಕಟ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹರಡುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ ಉದಾರವಾದಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮನೋಭಾವದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿವೆ. ಇದು ಅವನ ಹೆಸರನ್ನು ಸೈಬೀರಿಯಾದಿಂದ ಸಿಲೋನ್ವರೆಗೆ ಮನೆಮಾತಾಗಿಸಿದೆ. ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ರಾಜರು, ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಅಥವಾ ಅಕ್ಬರ್ ಕೂಡ ಅಂತಹ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಇವರಾರೂ ಸಹ ತಮ್ಮ ಸದಾಚಾರ ಮತ್ತು ಸದ್ಗುಣಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಅಂತಹ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿಲ್ಲ”.
ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬರಹಗಾರ ಎಚ್.ಜಿ. ವೆಲ್ಸ್ ರವರು 1920ರಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ಆರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು (ಇತರರು ಬುದ್ಧ, ಸಾಕ್ರಟೀಸ್, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್, ರೋಜರ್ ಬೇಕನ್ ಮತ್ತು ಅಬ್ರಹಾಂ ಲಿಂಕನ್). ಅವರು ಅಶೋಕನ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ “ಇತಿಹಾಸದ ರೂಪುರೇಷೆ” ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದರು;
“ಅಶೋಕ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 264 ರಿಂದ 227ರ ವರೆಗೆ) ಇತಿಹಾಸದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಈಗಿನ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು. ವಿಜಯದ ನಂತರ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ದಾಖಲೆಯಿರುವ ಏಕೈಕ ಮಿಲಿಟರಿ ದೊರೆ ಅವರು. ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್ನ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ ಕಳಿಂಗ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 225) ದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ್ದರು, ಬಹುಶಃ ಭಾರತೀಯ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ತುದಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿದ್ದರು ಅದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ಯುದ್ಧದ ಕ್ರೌರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಭಯಾನಕತೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅಸಹ್ಯಗೊಂಡರು. ಇನ್ನೂ ದೊರೆತಿರುವ ಕೆಲವು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಯುದ್ಧದಿಂದ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಧರ್ಮದ ಮೂಲಕ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಹಾಗೆಯೆ ಅವರ ಉಳಿದ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಹರಡುವಿಕೆಗೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿಶಾಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಆಳಿದಂತಿದೆ. ಅವರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತಾಂಧರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಹಿಷ್ಣುಗಳಾಗಿದ್ದರು”.
ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬರಹಗಾರ ಎಚ್.ಜಿ. ವೆಲ್ಸ್ ಅಶೋಕನನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ಆರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಏಷ್ಯಾದ ಹೊರಗಿನ ಮಾನವಕುಲಕ್ಕೆ 100 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಶೋಕನ ಬಗ್ಗೆ ಏನೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಅವನು ಒಬ್ಬ ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದನು ಅಷ್ಟೇ. ಆದರೆ ಅವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವೈಭವವನ್ನು ಬೌದ್ಧ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಮತ್ತು ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾದ ಮಹಾಯಾನ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಿನಾಯಾನ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪಾಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಶೋಕನು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ರಾಜ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪೋಷಕನಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದನು ಎಂಬುದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಅಶೋಕನು ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧಮ್ಮದ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತರಲು ತನ್ನ ನೆರೆಹೊರೆಯವರಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸುತ್ತಲೂ ಬೌದ್ಧ ಧಮ್ಮವನ್ನು ಹರಡಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಹಲವಾರು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಹಿಂದೆ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದನು. ಈ ಶಾಸನಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಅವುಗಳನ್ನು ಬರೆದ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮರೆತುಹೋಗಿತ್ತು, ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಯಾವುದೇ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದ ಅಶೋಕನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಓದುವ, ಅನುವಾದಿಸುವ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅಶೋಕನನ್ನು ಮರಳಿ ತರುವಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆ ಮನುಷ್ಯನ ಕಾರ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಯುರೋಪಿನ ಮಹಾನ್ ಮಾನವೀಯತೆಗೆ, ಕುತೂಹಲಕ್ಕೆ ನಾವು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕೃತಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು. ಕೇವಲ 188 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, 1838 ರಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿದ್ವಾಂಸ ಜೇಮ್ಸ್ ಪ್ರಿನ್ಸೆಪ್ ನಿಂದ ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು, ಮೊದಲು ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದ ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ ಆಡಳಿತಗಾರರ ದ್ವಿಭಾಷಾ ನಾಣ್ಯಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಿ (ಧಮ್ಮಲಿಪಿ) ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅಶೋಕನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದ ಶಾಸನಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು, ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅನುವಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಹಾಗೆಯೆ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನಮ್ಮ ಕಾಲದವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಅದರ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಚಿಂತನೆ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ದಂತಕಥೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮುಸುಕಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಶಾಸನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಭಾರತದ ಮಹಾನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಕ್ತಮಾಂಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಶಾಸನಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನವು ಅಶೋಕನ ವೈಭವವನ್ನು ಬೌದ್ಧ ಜಗತ್ತು ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ.
ಭಾಗ ಒಂದನ್ನೂ ಓದಿ- ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಾನೇ ಬರೆದುಕೊಂಡ ಮೇಧಾವಿ ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ
ಪ್ರಿನ್ಸೆಪ್ ನಂತರ ಬಂದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೂಡ ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ಯುರೋಪ್, ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಭಾರತದಿಂದ ಅಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕ ದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಬಂದರು. ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಮಹಾನ್ ಭಾರತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಿತಾಮಹ ಸರ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕನ್ನಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು, ಅವರ ನಂತರ ಎಮಿಲ್ ಸೆನಾರ್ಟ್ ಎಂಬ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾರತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು 1885ರಲ್ಲಿ, ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಭವ್ಯವಾದ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರತಂದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ಕಾರಂಜಿ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಪ್ರತಿಲೇಖನದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಪ್ರಕಾರದ ಹಾಗೂ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅನುವಾದದ ಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು.
ಅದರ ಆನಂತರ, ಅಶೋಕ ಶಾಸನಗಳ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಸ್ಥಿರವಾದ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದಿವೆ. ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ, ಆ ಮನುಷ್ಯನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಹೊರಬಂದಿದೆ. ಈ ಶಾಸನಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾನವನಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವನ್ನು ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಆ ಮಹಾನ್ ನಾಯಕನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಪಡೆದ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಅಶೋಕ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಶೋಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಾವಿಗಳನ್ನು ಅಗೆಯುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ನೆರಳಿಗಾಗಿ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದನು. ದತ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಅವನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿದನು. ಅವನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಲು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಅಶೋಕನು ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಜನಾಂಗಗಳ ಆರೈಕೆಗಾಗಿ ಸಚಿವಾಲಯವನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ಅವನು ಮಹಿಳೆಯರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಅಶೋಕ ಬೌದ್ಧಧಮ್ಮದ ಜೀವನವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಗುರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಹಲವಾರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ರಾಜ. ಅವನು ಬೌದ್ಧ ಬೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉತ್ತಮ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸ್ವಂತ ಜನರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಗೌತಮ ಬುದ್ಧರ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ದೀರ್ಘ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಅದು ಅಸಂಬದ್ಧವಾದ ಸಮ್ಮಿಲನಗಳಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿ ಮಾನವನಿಗೆ ಬೋಧನೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅಶೋಕನ ಮೂವತ್ತೈದು ಶಾಸನಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅವನು ತಮ್ಮ ಗುರುವಿನ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಸಮಂಜಸವಾದ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಹರಡಲು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ, ಅಂದರೆ ಕಾಶ್ಮೀರ, ಸಿಲೋನ್, ಸೆಲ್ಯೂಸಿಡ್ ಮತ್ತು ಟಾಲೆಮಿ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು.
“ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಶೋಕನು ಮಾನವರ ನಿಜವಾದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ವಿವೇಕದಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದನು. ಇತಿಹಾಸದ ಸ್ತಂಭಗಳಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿರುವ ಹತ್ತಾರು, ಸಾವಿರಾರು ರಾಜರ ಹೆಸರುಗಳು, ಅವರ ಗಣ್ಯರು, ದಯಾಳುಗಳು, ರಾಜಮನೆತನದ ಗಣ್ಯರು ಮತ್ತು ಇತರರ ನಡುವೆ, ಅಶೋಕನ ಹೆಸರು ಸದಾ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ವೋಲ್ಗಾದಿಂದ ಜಪಾನ್ವರೆಗೆ – ಚೀನಾ, ಟಿಬೆಟ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದವರೆಗೂ ಕೂಡ ಅವನ ಹೆಸರನ್ನು ಇನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದು ಅವನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅವನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾನ್ಸ್ಟಂಟೈನ್ ಅಥವಾ ಚಾರ್ಲೆಮ್ಯಾಗ್ನೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೀವಂತ ಪುರುಷರು ಇಂದು ಅವನ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ”.
ಮಾನವ ಜನಾಂಗದ ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲಿತ ಚಿಂತನೆಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳು, ಅಶೋಕನು ಏನು ಮಾಡಿದನು? ಮತ್ತು ಅವನು ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಿಂತನು? ಎಂಬುದರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪುರೇಷೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಶೋಕನು ತನ್ನ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಶಾಸನಗಳು ಭಾರತೀಯ ಮನುಷ್ಯನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ, ಅವರ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯ ಹೊರತಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮಾನವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅಶೋಕನು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರವಿಲ್ಲದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಮಾನವರ ಮಹಾನ್ ಆಡಳಿತಗಾರನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ಕೆಲವು ಆಸೆಗಳು, ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು, ಅವು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಮಧ್ಯ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಉಪಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ (ಧಮ್ಮಲಿಪಿ), ಅವು ಹಳೆಯ ಇಂಡೋಆರ್ಯನ್ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಕೃತವನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಅವು ಸ್ವತಃ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಯತ್ನದ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ, ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ಮಾನವೀಯತೆಗೆ ಕನ್ನಡಿಯಾದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪುಸ್ತಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಇದು ಮಾರ್ಕಸ್ ಆರೆಲಿಯಸ್ ಅವರ “ಧ್ಯಾನಗಳು” ಮಾದರಿಯ ಪುಸ್ತಕದಂತಿದೆ. ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು, ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಲಾವೊ-ತ್ಸೆ ರಾಜನ ಟಾವೊ-ತೆಹ್- ಸಾಹಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು.
ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಶಾಸನಗಳಂತೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಒಂದು ಯುಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಶಾಲವಾದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಮಕಾಲೀನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ, ಅವು ಅಗಾಧವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುವಂತೆ ಆತ ಮಾಡಿದನು. ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಪರ್ಷಿಯಾದ ಅಚೇಮೆನಿಯನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ, ಟರ್ಕಿಯ ದೊರೆ ಕುಲ್-ತೆಗಿನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರನ ಓರ್ಖಾನ್ ಶಾಸನ (ಕ್ರಿ.ಶ. 8 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ) ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಂತಹವುಗಳಾಗಿವೆ. 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಬರ್ಮೀಸ್ ರಾಜ ಕ್ಯಾನ್-ಕಾಕ್-ಸಾ (ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಂಜಿತ್ತಾ) ಮತ್ತು 13ನೇ ಶತಮಾನದ ಥಾಯ್ ರಾಜ ರಾಮ ಗಮ್ಹೆಂಗ್ ಅವರ ಶಾಸನಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಅಶೋಕನು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಾನೇ ಬರೆದುಕೊಂಡ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೇಧಾವಿಯಾಗಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾನೆ.
(ಮುಂದುವರೆಯುವುದು…)
ಡಾ. ನಾಗೇಶ್ ಮೌರ್ಯ
ಬೌದ್ಧ ಚಿಂತಕರು, ಬೆಂಗಳೂರು
ಮೊ : 9743907399
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ- ತಮಿಳುನಾಡಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ವಿಜಯ ಪರ್ವ
