ಸುಟ್ಟ ನೆತ್ತಿಯಿಂದ ಚಿಗುರುವ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರಜ್ಞೆ

‘ನೆತ್ತಿ ಸುಟ್ಟ ಕಾಲ’ ಒಂದು ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾದ ಭಾವಗೀತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದೇಹ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನ, ಪುರಾಣ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜಕಾರಣಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಒಂದೇ ಎಳೆಯಲ್ಲಿ ಪೋಣಿಸುವ ಸಮಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವುಳ್ಳ ಸಂಕಲನ – ಡಾ. ರವಿ ಎಂ. ಸಿದ್ಲಿಪುರ, ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು

ಆರ್. ಸುನಂದಮ್ಮನವರ ‘ನೆತ್ತಿ ಸುಟ್ಟ ಕಾಲ’(2019) ಸಂಕಲನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನೇ ಮೊದಲು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಅದು ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಒಂದು ದ್ವಂದ್ವವನ್ನೇ ಇಡಿಯಾಗಿ ಹೊತ್ತು ತರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ನೆತ್ತಿ ಸುಡುವುದೆಂದರೆ ಬಿಸಿಲಿನ ಪ್ರಖರತೆಗೆ ತಲೆಬಾಗಿ ಬದುಕು ಸವೆಸಿದ ಶ್ರಮಜೀವಿಯ, ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನ ಹೆಣ್ಣಿನ ಚಿತ್ರವೂ ಹೌದು; ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಂಕಲನದ ಮತ್ತೊಂದು ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯನ್ನೇ ಕುರಿತು ‘ಸುಟ್ಟಷ್ಟೂ ಚಿಗುರಿ’ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುವ ಸಾಲು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಸುಡುವಿಕೆ ಎಂಬುದು ನಾಶದ ಜೊತೆಗೇ ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ರೂಪಕವೂ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳ ನಡುವಿನ ಜಗ್ಗಾಟವೇ ಇಡೀ ಸಂಕಲನದ ಜೀವಾಳವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ: ಒಂದೆಡೆ ಜಾತಿ, ಲಿಂಗ, ಕೋಮು ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ನಾಶದ ಕ್ರೂರ ವಾಸ್ತವಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಎದುರಿಸುವ ಕವಯಿತ್ರಿ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಆ ಸುಡುವಿಕೆಯನ್ನೇ ಜೀವಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಮೊಂಡು ಭರವಸೆಯನ್ನೂ, ಜೀವನೋತ್ಸಾಹವನ್ನೂ ಜತನವಾಗಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

‘ಅಕ್ಕ ನಾ ಸೇರಲಾರೆ ನಿನ್ನೊಳಗೆ’

‘ಅಕ್ಕ’ ಎಂಬ ಪದ್ಯ ಈ ಸಂಕಲನದ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯ ಬೀಜಮಂತ್ರದಂತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕವಯಿತ್ರಿ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಬಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ. “ಅಕ್ಕ ನಾ ಸೇರಲಾರೆ ನಿನ್ನೊಳಗೆ” ಎಂದು ಆರಂಭಿಸಿ, ಬದಲಿಗೆ ಅಕ್ಕನೇ ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೇರಿ ಕಾಡಬೇಕು, ತನ್ನ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹೊಸ ಜೀವಾಂಕುರ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಯ ಅಥವಾ ಅನುಕರಣೆಯ ಭಾವವಲ್ಲ; ಇದೊಂದು ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ಕಾವ್ಯ-ವಂಶಾವಳಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶರಣ ಚಳವಳಿಯ ಬಂಡಾಯ ದನಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ, ಅದನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸದೆ ತನ್ನದೇ ಸಮಕಾಲೀನ ದನಿಯಾಗಿ ಎರಕ ಹೊಯ್ಯುವ ಹಂಬಲ ಇಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸುನಂದಮ್ಮ ತಮ್ಮನ್ನು “ತಿಳಿವಿಲ್ಲದ ಕೊರಡು” ಎಂದು ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ಕರೆದುಕೊಂಡರೂ, ಆ ಕೊರಡು ಹೊಸ ಸಸಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಬೇಕೆಂಬ ಬಯಕೆಯಲ್ಲಿ ವಚನಕಾರ್ತಿಯರ ಆತ್ಮಸಮರ್ಪಣೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನೇ ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಂಶಾವಳಿ ಸಂಕಲನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಇಣುಕುತ್ತದೆ. ‘ಈ ಲೋಕ’ದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕ ಮತ್ತು ಮೀರಾ ಇಬ್ಬರೂ ಅಲೆದಾಡಿ ಭಜಿಸಿಯೂ “ಹರನೂ ಇಲ್ಲ, ಹರಿಯೂ ಇಲ್ಲ” ಎಂಬ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಇಹಲೋಕದ ಸತ್ಯವೇ ಮುಖ್ಯವೆಂಬ ಎಚ್ಚರವನ್ನು ಧ್ವನಿಸುವಾಗ, ಭಕ್ತಿಪಂಥದ ಮೋಕ್ಷಕಲ್ಪನೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಒಂದು ಜಾಗರೂಕ ಸಂಶಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

‘ತನ್ನ ಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾನೇತಾನಾಗಿ’- ‘ಜೀವ ಲೀಲೆಯ ಜತನ’

‘ರತಿ’ ಮತ್ತು ‘ಕಾಮ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದ್ಯಗಳು ಸಂಕಲನದ ಅತ್ಯಂತ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ‘ರತಿ’ಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಯ ಮುಂದೆ ನಿಂತ ಹೆಣ್ಣಿನ ದೇಹಪ್ರಜ್ಞೆ ನಾಚಿಕೆಯಿಂದಲ್ಲ, ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಆಕೆಯ ಬಯಕೆ ನದಿಯಂತೆ ಹರಿದು ಪಾತಾಳಗಂಗೆಯನ್ನು ಸೇರಿ, ಕೊನೆಗೆ ಇಡೀ ಲೋಕವೇ “ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಮೆರೆವಂತೆ” ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀ ಕಾಮನೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಲಯದೊಂದಿಗೇ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡ ಸಹಜ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ‘ಕಾಮ’ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಕುಲುಮೆಯ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಹದವಾದ ಮಚ್ಚಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. “ಕಡಿಯಲು ಶಕ್ತಿ ಬೇಡ, ತಾಗಿದರೆ ಸಾಕು.” ಈ ಎರಡು ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಓದಿದಾಗ, ಕಾಮ ಎಂಬುದು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ವಿಮೋಚಕ ಶಕ್ತಿಯೂ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಆಯುಧವೂ ಆಗಬಲ್ಲುದೆಂಬ ಸಂಕೀರ್ಣ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ; ಸುನಂದಮ್ಮ ಇದನ್ನು ನೈತಿಕ ತೀರ್ಪಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ದೇಹದ ಸತ್ಯವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ನಾರಿಯರು’ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ “ನಾರಿಯರು ನಾರ ಹೀರಿ ನಲಿವ ಕಲಿಸುವವರು” ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಚಮತ್ಕಾರ ಕೂಡ ಇದೇ ಎಳೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯ ಸಹನೆಯನ್ನು ಬರಿಯ ತ್ಯಾಗವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಜೀವನ್ಮುಖಿ ಜಾಣ್ಮೆಯಾಗಿ ಮರುವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಯತ್ನ ಅದು.

‘ನಿನ್ನ ಸಂತತಿಯ ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕೇಕೆ?’

‘ಮಾಧವ’ ಪದ್ಯ ಸಂಕಲನದ ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾ, ರುಕ್ಮಿಣಿ-ಸತ್ಯಭಾಮೆಯರ ನಡುವಿನ ಕಲಹ, ರಾಧೆಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ ಮುಂತಾದ ಪುರಾಣಕಥನಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕವಯಿತ್ರಿ ಪುರಾಣದಿಂದ ವರ್ತಮಾನಕ್ಕೆ ಜಿಗಿಯುತ್ತಾರೆ. ದ್ರೌಪದಿಗೆ ಸೀರೆ ನೀಡಿದ ರಕ್ಷಕನೆಂಬ ಪುರಾಣ ಒಂದೆಡೆ, ಅದೇ ಕೃಷ್ಣನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದಂದು ಬೀದಿಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಚುಡಾಯಿಸುವ ವಾಸ್ತವ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ. ಈ ವೈರುಧ್ಯವನ್ನು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಪುರಾಣವನ್ನು ದೈವಿಕ ಸಮರ್ಥನೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪುರುಷಾಧಿಪತ್ಯದ ಜಾಣ್ಮೆಯನ್ನೇ ಬಯಲುಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಚಿತ್ರಪಟ’ ಪದ್ಯ ಇದೇ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಚಿತ್ರವೊಂದು ಗುಡಿಯ ಗೋಡೆಯನ್ನೇರಿ ದೇವರಾಗಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಮೂಲ ಮರೆತು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬಸುರಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಕೂಗು ಯಾರಿಗೂ ಕೇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಲಿನ ದೇವರಿಗಿರುವ ಪೂಜ್ಯತೆ, ರಕ್ತಮಾಂಸದ ಜೀವಂತ ಹೆಣ್ಣಿನ ನೋವಿಗೆ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರೂರತೆಯನ್ನು ಕವಯಿತ್ರಿ ಬಹಳ ಮಿತವ್ಯಯದಿಂದಲೇ ಧ್ವನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಗಾಂಧಿ ಕೊಂದ ನಾಡಲ್ಲಿ ಇದು ಹೊಸದೇನಲ್ಲ!

‘ಯಾರಿಗೆ ಯಾರು ಹಿತವರು’ ಸಂಕಲನದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಿನಂತಿದೆ. ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಈ ಪದ್ಯ ಕ್ರಮೇಣ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕೋಮು ಹಿಂಸೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ರಚನಾತ್ಮಕ ಜಾಣ್ಮೆಯಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಿಕೋಪ ಮತ್ತು ಮಾನವನಿರ್ಮಿತ ಹಿಂಸೆ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಎರಡು ಮುಖಗಳೆಂಬಂತೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪೂತನಿಯ ಪುರಾಣ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತಿರುಗುಮುರುಗಾಗಿಸಿ, ಹಸುಗೂಸುಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಗುಂಪುಗಳನ್ನೇ ಪೂತನಿಯರೆಂದು ಕರೆಯುವ ಸಾಲುಗಳು ಆಘಾತಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಪದ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹರಿತವಾದ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಅಡಗಿರುವುದು ಗಾಂಧಿಯ ಉಲ್ಲೇಖದಲ್ಲಿ. ಜನರು ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿ, ಕಿಟಕಿಯಿಂದ ಇಣುಕಿ, ಗಾಂಧಿ ಮಂತ್ರ ಜಪಿಸುತ್ತಾ “ಏನೂ ನೋಡಲಿಲ್ಲ, ಏನೂ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ, ಏನೂ ಆಡುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಮೌನವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಗಾಂಧಿಯ ಮೂರು ಕೋತಿಗಳ ಸಂಕೇತ ಮೂಲತಃ ಸ್ವಯಂ ಶಿಸ್ತಿನ, ಅನಿಷ್ಟದಿಂದ ದೂರವಿರುವ ನೈತಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ ಸುನಂದಮ್ಮ ಅದನ್ನು ಹಿಂಸೆಯ ಎದುರು ಮೌನವಾಗುಳಿಯುವ ಹೇಡಿತನದ ಸಮರ್ಥನೆಯಾಗಿ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೊಂದು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಂಗ್ಯ, ಏಕೆಂದರೆ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕಾದ ಜನರೇ ಗಾಂಧಿಯ ಮೌನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಹೇಡಿತನಕ್ಕೆ ‘ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರಾಣಿ’ಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕವಯಿತ್ರಿ ಕಟುವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಸ್ಥಿತಿ’ ಪದ್ಯ ಇದೇ ವಿಚಾರವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ನೇರವಾಗಿ, “ಗಾಂಧಿ ಕೊಂದ ನಾಡಲ್ಲಿ ಇದು ಹೊಸದೇನಲ್ಲ” ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ, ಸುಳ್ಳನ್ನೇ ಸತ್ಯದ ಘಂಟೆಯಂತೆ ಬಾರಿಸುವ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾವಾದದ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ‘ಎಲ್ಲೆ’ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಡಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೂ ಅದೇ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಎತ್ತುತ್ತಾ, “ಬಂದೂಕು ಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲುವುದೇ ಪರಮಾಧಿಕಾರವಲ್ಲ, ಪ್ರೇಮವೇ ನಿಜದ ದಾರಿ” ಎಂಬ ಸಾಲಿನ ಮೂಲಕ ಸೈನಿಕರನ್ನೂ ಸಂಸಾರಿಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯಪ್ರೇಮದ ನಡುವಿನ ಶ್ರೇಣೀಕರಣವನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.

‘ಬಣ್ಣವಿಲ್ಲದ ನಾವು’-‘ಭುವಿಯ ಒಡಲ ಸೇರಿ ಕೂಡಿ’

ಸಂಕಲನದ ‘ಈ ಲೋಕ’ ಮತ್ತು ‘ಆಯಿ’ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ನಾಶ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಶೋಷಣೆ ಒಂದೇ ರೂಪಕ ಸರಪಳಿಯೊಳಗೆ ಬಂಧಿತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ‘ಈ ಲೋಕ’ದಲ್ಲಿ ಜಲ, ಕಾಡು, ನದಿಗಳ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕರಗಿಸಿದ ಕೈ “ಕಾಣದಾಗಿ,” ತಿರುಪತಿ ತಿಮ್ಮಪ್ಪನೇ ಶ್ರೀಮಂತರ ಬಂಗಾರಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗಿಬಿಟ್ಟ ಎಂಬ ಚಿತ್ರಣದಲ್ಲಿ, ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ದುರಾಸೆ ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನೂ ನುಂಗಿಹಾಕಿದೆ ಎಂಬ ಟೀಕೆ ಅಡಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ‘ಆಯಿ’ ಪದ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗೌರಿಯಾಗಿ, ಆಯಿಯಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾ, ಆಕೆಯಿಂದಲೇ ಬಣ್ಣ, ಹಾಡು, ಲಯಗಳನ್ನು ಕಲಿತ ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು, ಈ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಕೇವಲ ಭಾವುಕ ಸ್ತುತಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ ರಾಜಕೀಯ ತಿರುವು ಪಡೆಯುವ ಬಗೆ “ದೇಶ ಒಂದು ಬಣ್ಣ ಒಂದೇ ಎನ್ನುವವರಿಗೆ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ತೋರಿ ಏಳುಬಣ್ಣಗಳ ಬೆಡಗ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡೆ” ಎಂಬ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ, ಏಕರೂಪಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಹುತ್ವವನ್ನೇ ಪ್ರತಿರೋಧವಾಗಿ ಒಡ್ಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಭೂಮಿ-ತಾಯಿ ಎಂಬ ಪರಂಪರಾಗತ ರೂಪಕವನ್ನು ಸುನಂದಮ್ಮ ಕೇವಲ ಪೂಜನೀಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬಳಸದೆ, ಬಹುತ್ವವಾದಿ ರಾಜಕೀಯ ನಿಲುವಿನ ಆಧಾರವಾಗಿ ಮರುರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

‘ನೆತ್ತಿ ಸುಟ್ಟ ಕಾಲ ಸಡಗರದಲ್ಲಿ’

ಸಂಕಲನದ ಶೀರ್ಷಿಕಾ ಪದ್ಯ ‘ನೆತ್ತಿ ಸುಟ್ಟ ಕಾಲ’ ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ಹೆಣ್ಣಿನ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕುಂಕುಮ, ಅರಿಶಿನ, ಬಳೆ, ಕೃಷ್ಣ ಹಚ್ಚೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಳಾದ ಆಕೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ನಿಂತು “ಪೇಡೆಯಂತೆ ನೆನಪು ಚೀಪುವ” ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಈ ಒಂಟಿತನ ಕೇವಲ ಶೋಕಾಂತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗದೆ, “ಕಹಿಯಾದರೂ ಸವಿಯುವ ಮನಸ್ಸು” ಮತ್ತು “ಶೂನ್ಯವಿಲ್ಲದ ಅವಳ ಸಡಗರ” ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞ ಘನತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಯವನ್ನು ‘ಆಗುವ ಬಾ’ ಎಂಬ ಬೆಂಕಿಯ ಧ್ಯಾನದ ಪದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿ ಓದಿದಾಗಲೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯನ್ನೇ ಕುರಿತು “ಅಳಿದೆನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಡ” ಎಂದೂ, “ನಾನಿಲ್ಲದೆ ಸುಳಿಯಿಲ್ಲ, ನೆಲೆಯಿಲ್ಲ, ಬೀಜವೂ ಬರೀ ಭ್ರಮೆ” ಎಂದೂ ಹೇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮುಪ್ಪಿನ ಚಿತ್ರವೂ, ಬೆಂಕಿಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ರೂಪಕವೂ ಒಂದೇ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡು, ನೆತ್ತಿ ಸುಡುವ ಕಾಲ ಎಂಬುದು ಅಂತ್ಯವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಜೀವಜಾಲದ ನಿರಂತರತೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯ ದಹನಕ್ರಿಯೆ ಎಂಬ ತಾತ್ವಿಕ ನಿಲುವಿಗೆ ಸಂಕಲನ ತಲುಪುತ್ತದೆ.

ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಭಾಷಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ

ಸುನಂದಮ್ಮನವರ ಭಾಷೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯೆಂದರೆ ಅದು ಜಾನಪದ ಸೊಗಡು, ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆಡುಮಾತಿನ ನೇರತೆ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ಶಬ್ದಕೋಶವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಹಿಂಜರಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಒಂದೇ ಪದ್ಯದೊಳಗೆ ಬೆರೆಸುವ ರೀತಿ. ವಿರಾಮಚಿಹ್ನೆಗಳ ಕೊರತೆ, ಸಾಲುಗಳ ತುಂಡು-ತುಂಡಾದ ಓಟ, ಗಾದೆಮಾತಿನಂತಹ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಾಕ್ಯಗಳು- ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಚನಗಳ ಅನುಭಾವಿಕ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದರೂ, ವಿಷಯವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷದ ಬದಲು ಇಹಲೋಕದ ಅನ್ಯಾಯಗಳೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಯ ರೂಪ (“ಯಾರಿಗೆ ಯಾರು ಹಿತವರು,” “ಕರ್ತೃ ಯಾರು?”, “ಈ ನೆಲದ ಸತ್ಯ ಯಾವುದೆನ್ನಲಿ?”) ಪದೇಪದೇ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತಾ, ಈ ಕಾವ್ಯ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಬದಲು ಓದುಗರನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ದೂಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

‘ನೆತ್ತಿ ಸುಟ್ಟ ಕಾಲ’ ಒಂದು ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾದ ಭಾವಗೀತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದೇಹ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನ, ಪುರಾಣ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜಕಾರಣಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಒಂದೇ ಎಳೆಯಲ್ಲಿ ಪೋಣಿಸುವ ಸಮಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವುಳ್ಳ ಸಂಕಲನ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಗಾಂಧಿಯವರೆಗಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಮರುಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಲೇ, ಸುನಂದಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಿದ್ಧಸೂತ್ರದ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಬೆಂಕಿ-ಸುಡುವಿಕೆಯ ರೂಪಕವನ್ನೇ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ನೋವು ಮತ್ತು ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆ ಬೇರೆಬೇರೆಯಲ್ಲ, ಒಂದೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಎರಡು ಹಂತಗಳು ಎಂಬ ಒಳನೋಟವನ್ನು ಉಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ‘ಕಾಲ’ ಎಂಬ ಪದವೂ ಬಹುಪದರದ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದು ಒಂದೆಡೆ ಕಡುಬಿಸಿಲಿನ ಕಷ್ಟದ ಸಮಯವನ್ನು(ಕಾಲ) ಸೂಚಿಸುತ್ತಲೇ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹೊಸ ಜೀವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ‘ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಕಾಲ’ವನ್ನೂ ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೋವು ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂಕಟಗಳ ನಡುವಿನ ಗೆರೆಯನ್ನು ಅಳಿಸಿ, ಸುಟ್ಟ ನೆತ್ತಿಯ ಕಾವಿನಿಂದಲೇ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ಸ್ತ್ರೀಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಚಿಗುರಿಸುತ್ತದೆ.

ಡಾ. ರವಿ ಎಂ. ಸಿದ್ಲಿಪುರ

ಇವರು ರಾಣೇಬೆನ್ನೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಸುಣಕಲ್ಲಬಿದರಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ- https://kannadaplanet.com/nanna-cikkatayi-samajasastriya-sodha/ ‘ನನ್ನ ಚಿಕ್ಕತಾಯಿ’ : ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೋಧ