ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಬೌದ್ಧಿಕ ಒಡನಾಟದ ನೆನಪು: ಕೆ. ವಿ. ನಾರಾಯಣ (ಕೆವಿಎನ್) ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಳೆದ ದಿನಗಳು

ಕೆವಿಎನ್‌ ನುಡಿನಮನ

ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಅವರ ಸಾಂಗತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಲಿತದ್ದು ಅಗಾಧ. ಅವರು ನನಗೆ ಕೇವಲ ಗುರುವಲ್ಲ; ನನ್ನ ಅಂತರಂಗದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬೆಳಕಾಗಿದ್ದರು. ಇಂದು ಅವರು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವರು ರೂಪಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಚಿಂತನಾ ಕ್ರಮ, ಬರೆವಣಿಗೆಯ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಸದಾ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

ಗೆಳೆಯ ಹರ್ಷಕುಮಾರ್‌ ಕುಗ್ವೆ ಅವರು ಪ್ರೊ. ಕೆ. ವಿ. ನಾರಾಯಣ (ಕೆವಿಎನ್) ಕುರಿತು ಒಂದು ನುಡಿ ನಮನ ಬರೆದುಕೊಡುವಂತೆ ಕೋರಿದಾಗ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನನಗೊಂದು ತೀವ್ರವಾದ ಹಿಂಜರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ದ್ವಂದ್ವ ಕಾಡಿತ್ತು. ಕಾರಣ ಸರಳವಲ್ಲ; ಕೆವಿಎನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನನಗೆ ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಅನ್ಯೋನ್ಯ ಹಾಗೂ ಗಾಢವಾದ ಒಡನಾಟವಿತ್ತು. ಆ ಒಡನಾಟವು ಕೇವಲ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ, ಔಪಚಾರಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಬದುಕಿನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಜಲಿಗೂ ಆ ಒಡನಾಟ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಅಪರೂಪದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಕುರಿತು ಬರೆಯುವಾಗ ಯಾವ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ನೆಲೆಯಿಂದ, ಯಾವ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನುಡಿ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಗೊಂದಲ ಕಾಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆ ನೆನಪುಗಳ ಅಂತರಾಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದಂತೆ, ಕೆವಿಎನ್ ಎಂಬ ಮಹಾನ್ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚೇತನದ ಆಳ-ಅಗಲಗಳು, ಅವರ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ನಿಲುವುಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೋದವು.

ಪರಿಚಯದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಪ್ರಭಾವ: ಒಂದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ತಿರುವು

ನಮ್ಮ ಈ ನಂಟು ಮೊದಲು ಚಿಗುರೊಡೆದದ್ದು 1996ರಲ್ಲಿ. ನಾನು 1994ರಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಮುಗಿಸಿ ಮೈಸೂರಿನ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷಾ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ (CIIL) ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದೆ. 1996ನೇ ವರ್ಷ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದ ನಿಮಿತ್ತ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಅಲ್ಲಿನ ತ್ರಿಪದಿ ಕಟ್ಟಡದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಕೆವಿಎನ್ ಮೇಷ್ಟ್ರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭೇಟಿಯಾದೆ. ಆ ಭೇಟಿಯೇ ನನ್ನ ಬೌದ್ಧಿಕ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಕುರಿತು ಅವರು ನಡೆಸಿದ ದೀರ್ಘವಾದ ಚರ್ಚೆ, ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ನನ್ನನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಅವರು ನೀಡಿದ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಲಿಗೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತು.

ಮುಂದೆ ಅವರ “ಬೇರು ಕಾಂಡ ಚಿಗುರು” ಮತ್ತು “ಭಾಷೆಯ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ” ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದಿದಾಗ ನನಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಥ್ರಿಲ್ ಆಗಿತ್ತು. ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ, ಮೀಮಾಂಸೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಕುರಿತು ಅಷ್ಟು ಖಚಿತವಾದ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿದ್ದ ಬರಹಗಳನ್ನು ನಾನು ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಓದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೊತ್ತಿಗೆ ಕೀರ್ತಿನಾಥ ಕುರ್ತಕೋಟಿ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ನನಗೆ ಪರಿಚಯವಿದ್ದರೂ, ಕೆವಿಎನ್ ಅವರ ಬರಹಗಳು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮ ತೀರ ಭಿನ್ನವೂ ಅಗಾಧವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಅರಿವಿಲ್ಲದಂತೆ ನಾನು ನನ್ನ ‘ಮೆಂಟರ್’ (Mentor) ಅವರನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದೆ.

ಬರಹದ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಒಡನಾಟದ ನೈತಿಕತೆ

ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾಗಲಿ ಅಥವಾ ನಾಡಿನ ಇತರೇಡೆಗಳ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಾಗಲಿ, ಮಾತನಾಡುವ ಮತ್ತು ಚಿಂತಿಸುವ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಕೆವಿಎನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊ. ಲಿಂಗದೇವರು ಹಳೆಮನೆ ಅವರು ನನಗೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. “ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬನ್ನಿ, ಕೆವಿಎನ್ ಅಥವಾ ಲಿಂಗದೇವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ” ಎನ್ನುವ ಆಹ್ವಾನಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಸದಾ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ನಾನು ಮುಂದೆ ಬರೆಯಲು ತೊಡಗಲು ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವೇ ಕಾರಣ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾನು ಬರೆದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಓದಿ ಅವರು, “ನಿಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಅಥವಾ ಬರಹ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. “ಚೆನ್ನಾಗಿರುವುದು ಬೇರೆ, ಸರಿಯಾಗಿರುವುದು ಬೇರೆ; ಚೆನ್ನಾಗಿರುವುದು ಎಲ್ಲ Cliche ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಭಿರುಚಿಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಸರಿಯಾಗಿರುವುದು ಸತ್ಯದ, ವಾಸ್ತವದ ಹತ್ತಿರವಿರುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ಆಳವಾದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಅವರು ನನಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು.

ಅವರು ನಮಗೆ ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟದ್ದು ಕೇವಲ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ Learning to learn to think, write, discuss, analyse with very appropriate Critical tools (ಸೂಕ್ತ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿಂತಿಸುವ, ಬರೆಯುವ, ಚರ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಕಲೆಯನ್ನು). ಚಿಂತನೆ, ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡುವ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೇಕಾದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಾತು, ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಬರಹಗಳ ಮೂಲಕ ಧಾರೆ ಎರೆದರು. ನಾನು ಬರೆದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬರಹವನ್ನು ಓದಿ, ಅದರ ಕುರಿತು ಸುದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದವರು ಕೆವಿಎನ್ ಮೇಷ್ಟ್ರು.

ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಗುಣವೆಂದರೆ, ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಯಾವ ವಿಚಾರವನ್ನೂ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ‘ಕನ್ವೀನ್ಸ್’ (Convince) ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅದನ್ನು ನಮಗೆ ‘ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು’ (Make to understand). ಕನ್ವೀನ್ಸ್ ಮಾಡುವುದು ಎಂದರೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಹತೋಟಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು; ಆದರೆ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು, ನಮ್ಮ ವಿವೇಚನಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವುದು. ಅವರ ಈ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ನಿಲುವುಗಳು ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ‘ಸಂವಿಧಾನಿಕ ನೈತಿಕತೆ’ಯ (Constitutional Morality) ಜೀವಂತ ರೂಪದಂತಿತ್ತು. ಅವರ ನಡೆ ಮತ್ತು ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದ್ದವು.

ವಿಜ್ಞಾನ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೀಮಾಂಸೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ದೃಷ್ಟಿ

ಕೆವಿಎನ್ ಮೇಷ್ಟ್ರು ಮೂಲತಃ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದವರು. ಆದರೆ ಆ ವಿಜ್ಞಾನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಸೃಜನಶೀಲವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ವಿಜ್ಞಾನ ಬುದ್ಧಿ ಕೇವಲ ಶುಷ್ಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕತೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ‘ವಿಚಾರಿತ ಸುಂದರ’ ಮತ್ತು ‘ಅವಿಚಾರಿತ ರಮಣೀಯ’ ಎನ್ನುವ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅವರ ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರ ಅಥವಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಎರಡು ಆಯಾಮಗಳು ಸದಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು: ಒಂದು, ಸಮಕಾಲೀನತೆ (Contemporary relevance); ಮತ್ತೊಂದು, ದೂರದೃಷ್ಟಿ (Far-reaching implications). ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡ ಚಿಂತಕರು ಅತ್ಯಂತ ವಿರಳ.

ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತನೆಗಳು, ನಿಲುವುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅವರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳ ಆಳ ಮತ್ತು ಅಗಲದ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಸಂವಹನದ ಸಾಧನವಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಅದೊಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಕಾರಣದ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಸೆಲೆಯಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವ ದಿಸೆಯನ್ನು ಅವರು ನಮಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.

ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಕಾರಣದ ವಿಮರ್ಶೆ

ಕೆವಿಎನ್ ಅವರ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಹೊಕ್ಕು ನೋಡಿದಾಗ, ಅವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಮತ್ತು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ರಚನಾತ್ಮಕ (Structural) ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ, ಅಧಿಕಾರ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭುತ್ವದ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರು. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಹಾಗೂ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ನಂತರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಆಳವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಹಿಸಿದ್ದರು.

ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ ಅನುಭಾವದ ಹಂತದಲ್ಲಷ್ಟೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಆ ಕೃತಿಯ ಹಿಂದಿರುವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಧೋರಣೆಗಳನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಾ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅನುಕರಿಸದೆ, ದೇಸೀ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ನೆಲದ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದಾರಿಯನ್ನು ಅವರು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಫೂಕೊ, ದೆರಿದಾ ಮುಂತಾದ ಚಿಂತಕರ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪಠ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿ ನೋಡುವಲ್ಲಿ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿ ಅನನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಭುತ್ವದ ಕೇಂದ್ರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸದಾ ಅಂಚಿನ ಧ್ವನಿಗಳ ಪರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಅವರ ಬೌದ್ಧಿಕ ದೃಢತೆ, ಅವರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬರಹದಲ್ಲೂ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.

ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಅವರ ಸಾಂಗತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಲಿತದ್ದು ಅಗಾಧ. ಅವರು ನನಗೆ ಕೇವಲ ಗುರುವಲ್ಲ; ನನ್ನ ಅಂತರಂಗದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬೆಳಕಾಗಿದ್ದರು. ಇಂದು ಅವರು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವರು ರೂಪಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಚಿಂತನಾ ಕ್ರಮ, ಬರೆವಣಿಗೆಯ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಸದಾ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಕೆವಿಎನ್ ಎಂಬ ಮಹಾನ್ ಚೇತನಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಕೃತಜ್ಞತಾಪೂರ್ವಕ ನುಡಿ ನಮನಗಳು.ಅವರ ಒಟ್ಟು ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬೇರೆಯೇ ಬರೆಯುತ್ತೇನೆ.

ಲೇಖಕರು, ಮೇಟಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ (ಪ್ರೊ. ಕೆವಿಎನ್‌ ಒಡನಾಡಿ)