ಇಂದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ “ನಾನು ಕೇವಲ ಪದವಿಗಾಗಿ ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆಯೇ, ಅಥವಾ ನನ್ನನ್ನೂ ನನ್ನ ಸಮಾಜವನ್ನೂ ಬದಲಾಯಿಸುವಷ್ಟು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆಯೇ?” ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸತ್ಯಸಂಧವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಶಿಕ್ಷಣವು ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದ ಮಿತಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಬದುಕಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲಿಯುವವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಜೀವಂತವಾಗುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸೇರಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಮಾಜ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ — ಪ್ರೊ. ಷಾಕಿರಾ ಖಾನಂ, ಸದಸ್ಯರು, ಕುವೆಂಪು ಭಾಷಾ ಭಾರತಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ.
ಶಿಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಪದವಿ ಅಥವಾ ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆಯುವ ಮೆಟ್ಟಿಲಲ್ಲ; ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವೇಕ, ವೈಚಾರಿಕತೆ, ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಆದರೆ ಇಂದು ಈ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವೇ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಅಂಕ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ, ಕಲಿಕೆಗಿಂತ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬೇಡಿಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಆತಂಕಕಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳ ಕುರಿತು ಯುವಜನತೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಚಿಂತಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಇಂದಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮುಂದೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ತೀವ್ರವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಕಾಲೇಜು, ಉತ್ತಮ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯ ಆಸೆ ಸಹಜ. ಆದರೆ ಈ ಓಟದಲ್ಲಿ ಕಲಿಕೆಯ ಅರ್ಥವೇ ಕಳೆದುಹೋಗಬಾರದು. ‘ಎಷ್ಟು ಕಲಿತೆ?’ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ‘ಎಷ್ಟು ಅಂಕ ಗಳಿಸಿದೆ?’ ಎಂಬುದೇ ಮುಖ್ಯವಾದಾಗ, ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದು ಅಗತ್ಯವೇ ಸರಿ; ಆದರೆ ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವ, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಮತ್ತು ತಪ್ಪು-ಸರಿ ಗುರುತಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬೆಳೆದಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಮುಖ್ಯ.
ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಕಲಿಕೆಯ ನಿಜವಾದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ ಅನೇಕ ಮಹನೀಯರು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ, ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪುಸ್ತಕಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ ಕೈಕೆಲಸ, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ, ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದರು. ಅವರ ‘ನಯೀ ತಾಲೀಮ್’ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲ ಆಶಯ ಕಲಿಕೆ ಜೀವನದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿರಬಾರದು ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜ್ಞಾನವು ಸಮಾಜದ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಇಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷಾಕೇಂದ್ರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಕಂಡರು. ಅವಕಾಶವಂಚಿತ ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಜ್ಞಾನ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರ ಜೀವನ ಸಾರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಉನ್ನತ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪಡೆದು, ಕಾನೂನು, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಏಳಿಗೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದರು. ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಮತ್ತು ಫಾತಿಮಾ ಶೇಖ್ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕಲಿಕೆಯ ಅವಕಾಶವೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರೂ ಅವರು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅವಕಾಶ ದೊರೆತವರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವಕಾಶದಿಂದ ವಂಚಿತರಾದವರಿಗೂ ಜ್ಞಾನದ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಚಿಂತನೆ ಅವರ ಕಾರ್ಯದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಇಂದು ಅವಕಾಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸುವುದು ಯುವಜನರ ಕರ್ತವ್ಯ.

ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಈ ವಿಚಾರ ನನ್ನನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಮಗುವಿಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡುವುದು ತಕ್ಷಣದ ಮಾನವೀಯ ನೆರವು; ಆದರೆ ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದು ಅದರ ಇಡೀ ಜೀವನಕ್ಕೆ ದಿಕ್ಕು ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯ. ಅನಾಥ ಮಗುವಿನ ಬದುಕನ್ನು ಕೇವಲ ಕರುಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡದೆ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೆಲವರ ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರವಾಗಿ ಉಳಿಸದೆ, ಅವಕಾಶಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾದವರಿಗೂ ತಲುಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಆಶಯ ಇರಬೇಕು.ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡವಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಉದ್ದೇಶ, ಸಮರ್ಪಿತ ಶಿಕ್ಷಕರು, ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಸಂಶೋಧನೆ, ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ವಾತಾವರಣ ಇರಬೇಕು. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಟ್ಟಡ ಎಷ್ಟೇ ಭವ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಉದ್ದೇಶ ಅಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿಯ ಸಂಗ್ರಹವಲ್ಲ, ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊರತರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ನೋಡಿದರು. ಡಾ. ಎ.ಪಿ.ಜೆ. ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಕನಸು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು. ಈ ಎಲ್ಲ ಚಿಂತಕರನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕೇವಲ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವವನಾಗಿರಬಾರದು; ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವವನಾಗಬೇಕು. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸೋಗಲಾಡಿತನ ಈ ಆಶಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಿವೆ. ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಆಕರ್ಷಕ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು, ‘ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ’, ‘ನೂರು ಪ್ರತಿಶತ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ’ ಮುಂತಾದ ಘೋಷಣೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತರಗತಿಯ ಬೋಧನೆ ಹೇಗಿದೆ? ಶಿಕ್ಷಕರ ಗುಣಮಟ್ಟವೇನು? ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿವೆಯೇ? ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆಯೇ? ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆಯೇ? ಇವುಗಳೇ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿಜವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಮಾನದಂಡಗಳು.
ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣವೂ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ; ಆದರೆ ಕಲಿಕೆಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ವಸ್ತುವಾದಾಗ ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಉದ್ದೇಶ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕಲಿಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿಸುವ ಗ್ರಾಹಕನಾಗುವ ಅಪಾಯ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾನದಂಡವಾದರೆ, ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕಾದ ಕ್ಷೇತ್ರವೇ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವೂ ಕೇವಲ ಲಂಚಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ. ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮ, ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಪಾತ, ಅನಧಿಕೃತ ಶುಲ್ಕ, ನಿಯಮಗಳ ದುರುಪಯೋಗ, ದಾಖಲೆಗಳ ತಿರುಚಾಟ, ಅಧಿಕಾರದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆ ಮುಂತಾದವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಬಹುದು. ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮಕ್ಕಿಂತ ಹಣ ಅಥವಾ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿದರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯೇ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಯುವಜನತೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕು. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೇ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನಕಲು ಮಾಡುವುದು, ಇತರರ ಬರಹವನ್ನು ತನ್ನದೇ ಎಂದು ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಅನ್ಯಾಯಕರ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು ನೈತಿಕ ವಿರೋಧಾಭಾಸ. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವವರು ತಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು.
ಹಾಗಾದರೆ ಯುವಜನತೆ ಏಕೆ ಮೌನವಾಗುತ್ತದೆ? ಉದ್ಯೋಗದ ಭದ್ರತೆ, ಅಂಕಗಳ ಒತ್ತಡ, ಪೋಷಕರ ನಿರೀಕ್ಷೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಸಬಹುದು. “ನಾನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೆ ಏನು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ?” ಎಂಬ ಅಸಹಾಯಕತೆಯೂ ಮೌನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಕೆಲವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳೇನು, ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸುವ ವಿಧಾನವೇನು, ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ನಿಯಮಗಳೇನು ಎಂಬ ಅರಿವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. “ಇಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ಮನೋಭಾವ ತಪ್ಪನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯಾಮ ನೀಡಿದೆ. ಒಂದು ಅನ್ಯಾಯದ ಕುರಿತು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಬಹುದು; ಆದರೆ ಅದರ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು, ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಂದ ಉತ್ತರ ಕೇಳುವುದು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮಾರ್ಗ ಅನುಸರಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕಿಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಾಗರಿಕ ಕ್ರಮ ಮುಖ್ಯ.

ಯುವಜನತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ವಿರೋಧಿಸುವುದಲ್ಲ. ಶುಲ್ಕದ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು? ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ? ನೇಮಕಾತಿಯ ಮಾನದಂಡಗಳೇನು? ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದೂರುಗಳಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಿಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆಯೇ? ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಹೇಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ? ಇಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಲ್ಲವು. ಆರೋಪಕ್ಕಿಂತ ಸಾಕ್ಷ್ಯ, ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕಿಂತ ವಿಚಾರ, ವದಂತಿಗಿಂತ ಪರಿಶೀಲಿತ ಮಾಹಿತಿ ಮುಖ್ಯ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಯುವಜನರ ಕರ್ತವ್ಯ ಓದುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ, ತರಗತಿಯ ಸಕ್ರಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಅರಿವಿನಲ್ಲೂ ಇದೆ. ಶಿಕ್ಷಕರು ಕೇವಲ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಹೇಳುವವರಾಗದೆ, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಆಡಳಿತ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಪೋಷಕರು ಅಂಕಗಳಿಗಿಂತ ಕಲಿಕೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ ಸುಧಾರಣೆ ಒಬ್ಬರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲ; ಅದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ಶಿಕ್ಷಕ, ಪೋಷಕ, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಯುಕ್ತ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಯುವಜನತೆಯು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೇವಲ ಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲ; ನಾಳೆಯ ಸಮಾಜದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು. ಆದರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳಿಗೂ ಯುವಜನತೆಯನ್ನೇ ಹೊಣೆ ಮಾಡುವುದು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಲ್ಲ. ನೀತಿ ರೂಪಿಸುವವರು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವವರು, ಆಡಳಿತಗಾರರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರು ತಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುವಜನತೆಯೂ ತನ್ನ ಮೌನ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದೋಷಗಳಿಗೆ ಪರೋಕ್ಷ ಬೆಂಬಲ ನೀಡದಂತೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಬೇಕು.
ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತೆ ಸಮಾಜವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದು, ಅನಾಥ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶವಂಚಿತ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಕಾರ್ಯಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವಿದೆ. ಜ್ಞಾನವು ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲದೆ ಸಮಾಜವನ್ನು ತಲುಪಬೇಕು. ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ದೊಡ್ಡ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಭಾಷಣ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಬೇಕು. ಅನಾಥ ಮಗುವಿನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬೆಳಕು ಮೂಡಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಮಗುವಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ಅಲ್ಲ; ಅದರ ಆತ್ಮಗೌರವ, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು. ಇಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಈ ಮಾನವೀಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು.
ಕೊನೆಗೆ, ಶಿಕ್ಷಣದ ನಿಜವಾದ ಪುನರುತ್ಥಾನವು ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರದ ಹೊಸ ನೀತಿಯಿಂದಲೂ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡದಿಂದಲೂ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಹೊಸ ಪದವಿಯಿಂದಲೂ ಆರಂಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾಂಧೀಜಿ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದರು; ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು; ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಮತ್ತು ಫಾತಿಮಾ ಶೇಖ್ ಅವಕಾಶವಂಚಿತರಿಗಾಗಿ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದರು; ವಿವೇಕಾನಂದರು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅರಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿ ನೀಡಿದರು; ಕಲಾಂ ಅವರು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು.
ಪ್ರೊ. ಷಾಕಿರಾ ಖಾನಂ,
ಸದಸ್ಯರು, ಕುವೆಂಪು ಭಾಷಾ ಭಾರತಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ- ಮೋದಿ ಕಥನ ಸೋನಿಯಾ ಬರೆಯಬೇಕಂತೆ!


