ಕಾಡು ನಮ್ಮದು, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ನಮ್ಮವು, ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಕೂಡ ನಮ್ಮದು. ಅದೇ ರೀತಿ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಮನುಷ್ಯರೂ ನಮ್ಮವರೇ. ಅವರ ಜೀವದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಕೂಡ ಸರ್ಕಾರದ ಕರ್ತವ್ಯ. ಅರಣ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಬಂದೂಕು ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಗಾರರಿಂದ ಕಾಪಾಡಲಿ; ಆದರೆ ಅದು ಮನುಷ್ಯನತ್ತ ತಿರುಗುವ ಮೊದಲು ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮ, ಸಂವಿಧಾನದ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಧ್ವನಿ ಅದನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕು. ಹನೂರಿನ ಘಟನೆ ನಮಗೆ ಕಲಿಸಬೇಕಾದ ಪಾಠ ಇದೇ – ದಿನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಎಸ್ ಸಿ, ಸಂಪಾದಕರು.
ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹನೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಮರಿಯಮಂಗಲ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ಇಡೀ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಳಿಸಿದೆ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಗುಂಡಿಗೆ ಮೂವರು ಮೃತಪಟ್ಟಿರುವ ಈ ಘಟನೆ ಕೇವಲ ಬೇಟೆಗಾರರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಎಂದು ಸರಳೀಕರಿಸಿ ಮರೆತು ಬಿಡಬಹುದಾದ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕಾಡಿನಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಜೀವದ ಹಕ್ಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದೆ. ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇರುವವರಲ್ಲಿ ತಲ್ಲಣ ಮೂಡಿಸಿದೆ.
ಆಗಸ್ಟ್ 15ರಂದು ನಡೆದ ಈ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮರಿಯಮಂಗಲದ 50 ವರ್ಷದ ಆಂಥೋಣಿ ಸ್ವಾಮಿ, ಲಾಸರ್ದೊಡ್ಡಿಯ 35 ವರ್ಷದ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಡೇವಿಡ್ ಕುಮಾರ್ ಹಾಗೂ ಜಗನ್ನಾಥದೊಡ್ಡಿಯ 43 ವರ್ಷದ ಜಾನ್ ರೋಸ್ ಪೀಟರ್ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಮೂವರೂ ಸಾಧಾರಣ ಹಿನ್ನೆಲೆಯವರು. ಯಾರೂ ಕೂಡ ಕಾಡುಗಳ್ಳರೆಂದು ಕುಖ್ಯಾತರಾದವರಲ್ಲ. ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ‘ಬೇಟೆಗಾರರು’ ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಶವಗಳಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೂವರ ಸಾವಿನ ಸುತ್ತ ಈಗ ಎರಡು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕಥನಗಳಿವೆ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾವೇರಿ ವನ್ಯಜೀವಿಧಾಮದೊಳಗೆ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಗುಂಪನ್ನು ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದರು. ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಶರಣಾಗುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದಾಗ ಗುಂಪಿನವರು ದೇಶೀ ಬಂದೂಕುಗಳಿಂದ ಮೊದಲು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದ್ದು, ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಪ್ರತಿದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕಿಯಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಒಬ್ಬ ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೂ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಇಲಾಖೆಯ ವಾದ. ಆದರೆ ಮೃತರ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು ಈ ಆರೋಪವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಮೂವರು ಕಾಡಿನತ್ತ ತೆರಳಿದ್ದರು, ಅವರು ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಕುಟುಂಬಗಳ ಆರೋಪ.
ಜನರ ಪ್ರತಿರೋಧ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಆಂಥೋಣಿ ಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮೇರಿ ನೀಡಿದ ದೂರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಕೊಲೆ ಆರೋಪದಡಿ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದವರು ಯಾರು, ಅವರ ಹೆಸರುಗಳೇನು, ಹುದ್ದೆಗಳೇನು ಮತ್ತು ಅವರು ಈಗ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದು ಆರೋಪಿಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಘೋಷಿಸುವುದಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಕಾನೂನು ತನ್ನ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಜನರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸುವ ಕನಿಷ್ಠ ಅಗತ್ಯ. ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲಾಖೆಯ ಹೇಳಿಕೆಯೂ ನಿರ್ಧರಿಸಬಾರದು, ಕುಟುಂಬಸ್ಥರ ಆರೋಪವೂ ನಿರ್ಧರಿಸಬಾರದು. ಅದು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಿತ, ಸ್ವತಂತ್ರ ತನಿಖೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಹೊರಬರಬೇಕು.
ಮೃತರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬೇಟೆಗೆಂದು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿರಬೇಕು. ಅವರು ವನ್ಯಜೀವಿ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿದ್ದರು, ಅವರ ಬಳಿ ಯಾವ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿದ್ದವು, ಆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತೇ ಮತ್ತು ಘಟನಾ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುರಾವೆಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆಯೇ ಎಂಬುದು ತನಿಖೆಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಬೇಕು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಇಲಾಖೆಯ ವಾದವೂ ಕೇವಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬಾರದು. ಯಾರು ಮೊದಲು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದರು, ಎಷ್ಟು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು, ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಗುಂಡುಗಳು ಬಂದವು, ಮೃತರ ದೇಹಕ್ಕೆ ಗುಂಡುಗಳು ಯಾವ ದೂರ ಮತ್ತು ಯಾವ ಕೋನದಿಂದ ತಗುಲಿವೆ, ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಗಾಯಗಳ ಸ್ವರೂಪವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಘಟನಾ ಸ್ಥಳದ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಹೇಳಬೇಕು. ಮೃತಪಟ್ಟವರು ಈಗ ತಮ್ಮ ಪರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬೇಕಿರುವುದು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು.
ಕಾಡುಮೃಗಗಳ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಯಾರೂ ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಪ್ರಭುತ್ವದಷ್ಟೇ ಜನರ ಕರ್ತವ್ಯವೂ ಹೌದು. ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ, ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ನಾಶದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳು ಇರಲೇಬೇಕು. ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಅಪಾಯ ಎದುರಿಸಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳೂ ಇರಬಹುದು; ಅವರ ಜೀವಕ್ಕೂ ರಕ್ಷಣೆ ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಬೇಟೆಯಾಡಿದ ಆರೋಪವಿದ್ದರೆ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅಪರಾಧ ಸಾಬೀತಾದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿ ಜೀವ ತೆಗೆಯುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಏಕೆ ತಲುಪಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರು ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು. ಅಪರಾಧದ ಆರೋಪವಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕಿದೆ; ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಅನುಮಾನವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವ ತೆಗೆಯಲು ಪರವಾನಗಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಂದೂಕೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿ, ಅಧಿಕಾರಿಯ ತೀರ್ಮಾನವೇ ತೀರ್ಪಾಗಿ, ಗುಂಡೇ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ನಾವು ತಲುಪುತ್ತೇವೆ.
ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಮುಂದಿಟ್ಟಿರುವ ‘ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆ’ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ನಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಂಥ ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಬಾರಿ ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆ ಎಂಬುದು ಯಾವುದೇ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ನೀಡಬಹುದಾದ ಸ್ವಯಂಸಮ್ಮತ ಸಮರ್ಥನೆಯಲ್ಲ. ಬಳಸಿದ ಬಲ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತೇ, ಎದುರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಜೀವಕ್ಕೆ ನೇರ ಅಪಾಯವಿತ್ತೇ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗಗಳಿದ್ದವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ತನಿಖೆ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು. ಜೀವ ತೆಗೆಯುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾದ ಕೊನೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಷ್ಟೇ ಸಂಭವಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು ಸುಲಭವಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಬಾರದು. ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಬಂದೂಕಿಗೆ ಕಾನೂನು ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದೆ; ಆದರೆ ಆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೂ ಕಾನೂನು ಮಿತಿಯಿದೆ.
ಹನೂರು ಘಟನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ನೋವಿನ ಮುಖವೆಂದರೆ, ಮೃತಪಟ್ಟವರು ಕಾಡಿನಂಚಿನ ಬದುಕಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಾಗಿರುವುದು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆತಲಾಂತರಗಳಿಂದ ಕಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಆದಿವಾಸಿಗಳು, ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ರೈತರು, ಜಾನುವಾರು ಸಾಕುವವರು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳಿವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕಾಡನ್ನು ನೋಡುವವರಿಗೆ ಅದು ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ನೆಲೆ; ಆದರೆ ಕಾಡಿನಂಚಿನ ಜನರಿಗೆ ಅದು ಅವರ ಜೀವನದ ಭಾಗ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಬಡವನನ್ನೂ ಶಂಕಿತನಂತೆ ನೋಡುವುದು ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅರಣ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು ಶತ್ರುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ; ಅವರನ್ನು ಪಾಲುದಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಮಾತ್ರ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಹಾರ. ಕಾಡಿನ ಜನರ ಮೇಲೆ ಭಯ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಕಾಡನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ಕಡೆಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಾನೂನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರಬೇಕು. ಬಡವನು ಬೇಟೆಯಾಡಿದರೂ ಅಪರಾಧ, ಶ್ರೀಮಂತನು ಬೇಟೆಯಾಡಿದರೂ ಅಪರಾಧ. ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯೊಬ್ಬರು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಾಡಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ ಅದೇ ಕಾನೂನು ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರದ ಬಂದೂಕು ಯಾವಾಗಲೂ ದುರ್ಬಲರತ್ತಲೇ ಯಾಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಜನರಲ್ಲಿ ಮೂಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಗಳು ಅಥವಾ ಶ್ರೀಮಂತರು ಬೇಟೆಯಾಡಿದಾಗಲೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆಯೇ? ಅವರಿಗೆ ಬಂಧನ, ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಬಡವ ಮಾತ್ರ ಹೀಗೆ ಗುಂಡು ತಿಂದು ಸಾಯಬೇಕೆ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಬೇಟೆಗಾರರ ಪರ ನಿಂತಂತಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾನೂನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲತತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವುದಷ್ಟೇ.
ಹನೂರು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಿಸಿರುವ ಪರಿಹಾರದ ವಿಚಾರವೂ ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಮೃತರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ತಲಾ ಐದು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಪರಿಹಾರ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಸಕರು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಣದಿಂದಲೂ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಕುಟುಂಬಗಳು ತಕ್ಷಣದ ಸಂಕಷ್ಟದಿಂದ ಹೊರಬರಲು ನೆರವು ಅಗತ್ಯವಾದರೂ ಪರಿಹಾರವು ನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಲ್ಲ. ಒಂದು ಜೀವದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಐದು ಅಥವಾ ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಮೃತಪಟ್ಟಿರುವ ಆರೋಪವಿರುವಾಗ ಸರ್ಕಾರದ ಹೊಣೆ ಕೇವಲ ಪರಿಹಾರ ಘೋಷಿಸುವುದಲ್ಲ; ಸತ್ಯವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದೂ ಆಗಿದೆ. ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಿಂದ ಅಕ್ರಮ ಬಲಪ್ರಯೋಗ ನಡೆದಿರುವುದು ಸಾಬೀತಾದರೆ ಮೃತರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ಪರಿಹಾರ, ಪುನರ್ವಸತಿ, ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಭದ್ರತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಘನತೆಯುತ ನೆರವು ನೀಡಬೇಕು. ಆದರೆ ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ಪ್ರಕರಣ ಮುಗಿಸುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ತೋರಬಾರದು. ನ್ಯಾಯದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಕೊಲೆ ಆರೋಪದಡಿ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದು ತನಿಖೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿರುವ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಮಾತ್ರ. ಎಫ್ಐಆರ್ ದಾಖಲಾಗುವುದೇ ನ್ಯಾಯವಲ್ಲ; ತನಿಖೆ ಎಷ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಮುಖ್ಯ. ತನ್ನದೇ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಅದೇ ಇಲಾಖೆಯ ಆಂತರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದರೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನ ಉಳಿಯುವುದು ಸಹಜ. ಆದ್ದರಿಂದ ಘಟನೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತನಿಖೆ, ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯ, ಘಟನಾ ಸ್ಥಳದ ಪರಿಶೀಲನೆ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆ, ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಗಾಯಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ದಾಖಲೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಹೇಳಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನೂ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಮೃತರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬೇಟೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ತನಿಖೆ ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಲಿ; ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನೂ ತನಿಖೆ ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಲಿ; ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಜೀವ ತೆಗೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸಾಬೀತಾದರೆ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರ ವಿರುದ್ಧವೂ ಕಾನೂನು ತನ್ನ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿ. ಸತ್ಯ ಯಾರ ಪರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಸತ್ಯ ಹೊರಬರುವುದು ಮುಖ್ಯ.
ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಮೂರು ‘ಬೇಟೆಗಾರರ ಸಾವು’ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದೂ ಆತುರದ ತೀರ್ಮಾನ. ಸತ್ತವರು ವೀರಪ್ಪನ್ಗಳಲ್ಲ, ನರಹಂತಕರಲ್ಲ. ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಆರೋಪಗಳಿದ್ದರೆ ಅವು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಬೀತಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಅಪರಾಧದ ಆರೋಪವಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದವರನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಇದೆ; ಆದರೆ ಆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮರಣದಂಡನೆಯ ಅಧಿಕಾರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಯಾರಿಗೂ ಇಲ್ಲ. ಇದೇ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಬಂದೂಕಿನ ಕಾನೂನಿನ ನಡುವಿನ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯತ್ಯಾಸ.
ಹೀಗಾಗಿ ಹನೂರು ಘಟನೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆಯಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು. ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಬಳಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಜೀವಹಾನಿಕರವಲ್ಲದ ಬಲಪ್ರಯೋಗ, ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಕಡ್ಡಾಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ತನಿಖೆ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಬಳಕೆಯ ದಾಖಲೀಕರಣ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಬೇಕು. ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಕೇವಲ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಅರಿವು ಇದ್ದರೆ ಸಾಲದು; ಕಾಡಿನಂಚಿನ ಜನರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬದುಕಿನ ವಾಸ್ತವ, ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಮಾತುಕತೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸುವ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೂಲತತ್ವಗಳ ಅರಿವೂ ಇರಬೇಕು. ಬಂದೂಕು ಹಿಡಿದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮೊದಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವಕ, ನಂತರ ಅರಣ್ಯ ರಕ್ಷಕ; ಆತ ಕಾನೂನಿಗಿಂತ ಮೇಲಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರಿವು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಇರಬೇಕು.
ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯೇ ಅಲ್ಲ. ಹುಲಿ, ಆನೆ, ಜಿಂಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವನ್ಯಜೀವಿಯ ಜೀವ ಅಮೂಲ್ಯ. ಆದರೆ ಅದೇ ಕಾಡಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವವೂ ಅಷ್ಟೇ ಅಮೂಲ್ಯ. ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕಠಿಣ ಕಾನೂನು ಬೇಕು; ಆದರೆ ಆ ಕಾನೂನನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಾಗ ಮನುಷ್ಯನ ಘನತೆಯನ್ನು ತುಳಿಯುವ ಅಧಿಕಾರ ಯಾರಿಗೂ ಇರಬಾರದು. ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕಾನೂನು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಕಾನೂನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಕಾಡು ನಮ್ಮದು, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ನಮ್ಮವು, ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಕೂಡ ನಮ್ಮದು. ಅದೇ ರೀತಿ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಮನುಷ್ಯರೂ ನಮ್ಮವರೇ. ಅವರ ಜೀವದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಕೂಡ ಸರ್ಕಾರದ ಕರ್ತವ್ಯ. ಅರಣ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಬಂದೂಕು ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಗಾರರಿಂದ ಕಾಪಾಡಲಿ; ಆದರೆ ಅದು ಮನುಷ್ಯನತ್ತ ತಿರುಗುವ ಮೊದಲು ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮ, ಸಂವಿಧಾನದ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಧ್ವನಿ ಅದನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕು. ಹನೂರಿನ ಘಟನೆ ನಮಗೆ ಕಲಿಸಬೇಕಾದ ಪಾಠ ಇದೇ: ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕಠಿಣತೆ ಬೇಕು, ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ ಮಾನವೀಯತೆ ಬೇಕು. ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದವನನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಬೇಕು, ಆದರೆ ಕಾನೂನಿನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೀವ ತೆಗೆಯಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ ಕಾಡನ್ನು ಕಾಯುವುದೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಕಾಡನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಲ್ಲ; ಕಾಡಿನೊಳಗೂ, ಕಾಡಿನಂಚಿನಲ್ಲೂ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವ ಮತ್ತು ಘನತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
ದಿನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಎಸ್ ಸಿ
ಸಂಪಾದಕರು
ಕನ್ನಡ ಪ್ಲಾನೆಟ್.ಕಾಮ್
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ-ಸಂಪಾದಕೀಯ | ಮೋದಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಹೊಸ ಪದ -ದಿಮಾಗೀ ನಕ್ಸಲರು: ಭಿನ್ನಮತವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಹೊಸ ಪರಿಭಾಷೆ
