ಧಾರ್ಮಿಕ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ʼವಂದೇ ಮಾತರಂʼ ಹಾಡದಿರುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್

ನವದೆಹಲಿ: 1986ರ ‘ಬಿಜೋಯ್ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್’ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಂತೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು (ಇಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಎಂದರೆ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಗೀತೆ) ಹಾಡದಿರುವ ಹಕ್ಕು, ತಿದ್ದುಪಡಿಗೊಂಡ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಂಗಳವಾರ ಹೇಳಿದೆ.

ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಜಾಯ್ಮಾಲಾ ಬಾಗ್ಚಿ ಮತ್ತು ವಿ. ಮೋಹನಾ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೀಠವು, ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಂವಿಧಾನದ 25 ಮತ್ತು 26ನೇ ವಿಧಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

“ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಯಾವುದು ಎಂಬುದು ವಿವಾದದ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಅದು ಎರಡು ಚರಣಗಳದ್ದೇ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಚರಣಗಳದ್ದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸ,” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಾಗ್ಚಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು.

ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ದಂಡನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿಯೂ ಪೀಠವು ಹೇಳಿತು.

ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತಗಾರ ಟಿ.ಎಂ. ಕೃಷ್ಣ ಅವರು, ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅವಮಾನ ತಡೆ ಕಾಯಿದೆ, 1971’ಕ್ಕೆ ತರಲಾದ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಗೀತೆಗೂ ದಂಡನಾತ್ಮಕ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಅಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗೀತೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಆರು ಚರಣಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನೂ ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, “ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ” ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದ ವಿಷಯ ಎಂದು ಪೀಠವು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ‘ಬಿಜೋಯ್ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾದಂತೆ, ಅದನ್ನು ಹಾಡದಿರುವ ಹಕ್ಕು ಈಗಲೂ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದಾಗಿ ಅದು ತಿಳಿಸಿತು.

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಲು ಪೀಠವು ಒಲವು ತೋರಲಿಲ್ಲ. ಕೇಂದ್ರದ ಪರವಾಗಿ ಹಾಜರಾದ ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ ತುಷಾರ್ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರಿಗೆ, ‘ಬಿಜೋಯ್ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಘೋಷಿಸಿದ ಕಾನೂನು ತಿದ್ದುಪಡಿಗೊಂಡ ಕಾನೂನಿಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿತು.

“‘ಬಿಜೋಯ್ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿನ ಕಾನೂನು ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಇದುವರೆಗೆ ಯಾರೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಲ್ಲ. ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಯಾವುದು, ಅದು ಎರಡು ಚರಣಗಳದ್ದೇ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಚರಣಗಳದ್ದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸ. ಆದರೆ, ಸಂವಿಧಾನದ 25 ಮತ್ತು 26ನೇ ವಿಧಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವವರು ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿಲುವು ತಳೆಯುವವರು ಯಾವುದೇ ದಂಡನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಬಾರದು.

‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಗಳು ಅಥವಾ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು ಯಾವುವು ಎಂಬುದನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸ,” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು. ಬಿಜೋ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ವಿರುದ್ಧ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ (1986) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಗೌರವಯುತ ಮೌನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡದಿರುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿತು.

ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶನಗಳು ಕೇವಲ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ನ ಕೊನೆಯ ನಾಲ್ಕು ಚರಣಗಳನ್ನು ಹಾಡುವಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕೃಷ್ಣ ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನಗಳು ಸಂವಿಧಾನದ 14 (ಸಮಾನತೆ), 15(1) (ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ), 19(1)(a) (ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ), 21 (ಜೀವಿಸುವ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ) ಹಾಗೂ 25(1) (ಅಂತಃಕರಣ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ) ನೇ ವಿಧಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ನವದೆಹಲಿ: 1986ರ ‘ಬಿಜೋಯ್ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್’ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಂತೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು (ಇಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಎಂದರೆ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಗೀತೆ) ಹಾಡದಿರುವ ಹಕ್ಕು, ತಿದ್ದುಪಡಿಗೊಂಡ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಂಗಳವಾರ ಹೇಳಿದೆ.

ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಜಾಯ್ಮಾಲಾ ಬಾಗ್ಚಿ ಮತ್ತು ವಿ. ಮೋಹನಾ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೀಠವು, ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಂವಿಧಾನದ 25 ಮತ್ತು 26ನೇ ವಿಧಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

“ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಯಾವುದು ಎಂಬುದು ವಿವಾದದ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಅದು ಎರಡು ಚರಣಗಳದ್ದೇ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಚರಣಗಳದ್ದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸ,” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಾಗ್ಚಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು.

ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ದಂಡನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿಯೂ ಪೀಠವು ಹೇಳಿತು.

ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತಗಾರ ಟಿ.ಎಂ. ಕೃಷ್ಣ ಅವರು, ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅವಮಾನ ತಡೆ ಕಾಯಿದೆ, 1971’ಕ್ಕೆ ತರಲಾದ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ ಗೀತೆಗೂ ದಂಡನಾತ್ಮಕ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಅಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗೀತೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಆರು ಚರಣಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನೂ ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, “ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ” ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದ ವಿಷಯ ಎಂದು ಪೀಠವು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ‘ಬಿಜೋಯ್ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾದಂತೆ, ಅದನ್ನು ಹಾಡದಿರುವ ಹಕ್ಕು ಈಗಲೂ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದಾಗಿ ಅದು ತಿಳಿಸಿತು.

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಲು ಪೀಠವು ಒಲವು ತೋರಲಿಲ್ಲ. ಕೇಂದ್ರದ ಪರವಾಗಿ ಹಾಜರಾದ ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ ತುಷಾರ್ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರಿಗೆ, ‘ಬಿಜೋಯ್ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಘೋಷಿಸಿದ ಕಾನೂನು ತಿದ್ದುಪಡಿಗೊಂಡ ಕಾನೂನಿಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿತು.

“‘ಬಿಜೋಯ್ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿನ ಕಾನೂನು ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಇದುವರೆಗೆ ಯಾರೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಲ್ಲ. ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಯಾವುದು, ಅದು ಎರಡು ಚರಣಗಳದ್ದೇ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಚರಣಗಳದ್ದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸ. ಆದರೆ, ಸಂವಿಧಾನದ 25 ಮತ್ತು 26ನೇ ವಿಧಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವವರು ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿಲುವು ತಳೆಯುವವರು ಯಾವುದೇ ದಂಡನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಬಾರದು.

‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಗಳು ಅಥವಾ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು ಯಾವುವು ಎಂಬುದನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸ,” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು. ಬಿಜೋ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ವಿರುದ್ಧ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ (1986) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಗೌರವಯುತ ಮೌನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡದಿರುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿತು.

ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶನಗಳು ಕೇವಲ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ‘ವಂದೇ ಮಾತರಂ’ನ ಕೊನೆಯ ನಾಲ್ಕು ಚರಣಗಳನ್ನು ಹಾಡುವಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕೃಷ್ಣ ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನಗಳು ಸಂವಿಧಾನದ 14 (ಸಮಾನತೆ), 15(1) (ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ), 19(1)(a) (ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ), 21 (ಜೀವಿಸುವ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ) ಹಾಗೂ 25(1) (ಅಂತಃಕರಣ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ) ನೇ ವಿಧಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.

More articles

Latest article

Most read